ji bo Brahîm Golestan

Ji Nu Ve Vejîn

Ayeteke tarî ye hemû hebûna min

ku te di xwe de dûbare dike

Wê bibe sehera ebedî ya ajdan û gulvebûnê.

min di vê ayetê de ji te re, ax kişand, ax

min di vê ayetê de tu

Deq da dar û av û agir

Ger ku jiyan

kolanek dirêj be ya ku her roj jinek bi zembîla xwe derbas dibe,

Ger ku jiyan

werîsek be yê ku zilamek xwe ji şaxekî dar de kiribe

Ger ku jiyan zarokek be yê ku ji dibistanê vedigere,

Ger ku jiyan cixareyek be yê ku di nav rehaveta du şadbûnê de hatibe vêxistin

An jî kesekî behitî be ku bi rakirina şewqa xwe, di rê de derbas dîbe û bi kenekî bêwate ji Kesekî din rê dibêje “beyanîbaş”.

Ger ku jiyan ew keliya xitimî ya ku awirên min di çavên te yên gemarî de xwe bi perçe perçe xira dike be,

derxistineke heye di vê de,

ez ê van bi heyva xwe û têgihiştina tariya xwe ve gire bidim.

di odeyekî qasî tenêtiyê de,

dilê min î qasî eşqê, 

bi nemana gulên xweşikên di guldankan de,

bi wê  şitla çinîna te ya bexçe de û

bi hûtûna qasî paceyekî ya qenaryakî/ê, temaşeyê hêcetên hêsan ên bextewariya xwe dike,

ax…

Ev e ya dikeve para min.

Ev e ya dikeve para min.

Ya dikeve para min, bi daliqandina perdeyê, asîman ji min standin e

Ya dikeve para min, daketina ji pelpelokekên hatî terikandin e û

di xeribî û rîzînî de gihiştina tiştinan e.

ya dikeve para min, di bexçê bîranînê de gerîneke xemgîn e

û mirinek e, li ber ew dengê xemgîn ên desten te yên dibêje “ji te hez dikim”.

ez destên xwe di bexçe de diçînim

ez ê şîn bibim, dizanim, dizanim, dizanim

û wê hechecîk di kortika tiliyên min ên bi hibir de hêk bike.

ez ê guharan têxim guhên xwe

ji du gilyazên sorên cêwî

û ez ê neynûkên xwe bi pelên beybûnan bixemilînim.

kuçeyek heye li wir;

şeveke bi efereya bayê ketî de

Hêj, lawikên ku ji mi hez dikirin

bi heman porên tevlî hev, stûyên zirav û lingên sist re

kenên bêguneh ên keçikek biçûk difikirin.

kuçeyek dilê min heye

ji taxa zaroktiyê diziye

û wisa ye,

Yek dimire û yek dijî

Tu neçîrvan bîreke jehr û cehimî de nêçira almastan nake.

Ez periyek biçûkî xemgîn dizanim

Di behrê de dijî
Û dilê xwe di bilûrek textik de
Periyek biçûkî xemgîn
Bişev bi ramûsanekê dimire
Û sibehan bi ramûsanekê  ji nû ve jîn dibe

Furuğ Ferruhzad (1935 – 1968) 

wergêr: Erdal Gezici

Sarban-Meşa Mirinê

Artemiyevê ku wê oda tarî û cehimî de rûniştî digot:

-          Celebên jiyînê gelek in; Dînitî, ehmeqtî, humanîstî û hîçtî yek ji wan e.

Ûstad Sarban li ser kopîtka erefata Nevaî de bi dengekî jixwe çûyî:

-          Xwelî li serê wî emrê ku tu carî dest neavitî mirinê, sed hezar carî xwelî li serê wî emrê ku tu carî negotî: “ heywax! heywax bi wê stêrk û xencerê, bi wê şûr û demançeyê re, heywax bi wê Çarmixê û bi Aylanî re…”

Artemiyev bi tesîra vê gotinê nefilîtî û dîsa rabû, ket li ser rêya sorhesinî, rêya zemên û got:

-          Kûçikekî/ê bi bayê bezê ji meha Nîsanê tê, bi renge xwe ne reş e, ne zer, ne spî û ne qemer e jî, Gewr e. Di çavên wî/ê de gemara mirinê, di devê wî /ê de bêhna xwînê… Dişibe min û dişibe te.

Ûstad Sarban:

-          Kûçikekî/ê ji dahûtiyê tê, dişibe min û dişibe te.

Artemiyev piştî çend gavên derizî gihîşt serê Adarê. Li wê rêya sorhesinî de ket di çalekê kûr,  teng û herî de û bi sewtekî orînî bi meha Adarê re got:

-          Mirin tune ye, ên ku dimirin ne ji vê dinê ne; ên ji vê dinê Tişt in an jî kûçik in û renge wan jî ne reş e, ne zer, ne spî û ne qemer e jî, Gewr in. Tenê gemara mirinê di çavên wan de, bêhna xwînê di devên wan de heye. Ew hew dimirin, mirin ji wan re felat e.

Ûstad Sarban bi dengekî zengarî bi xwe re:

-          Ji çavên min gû dibarin, ez hetta hettayê niştecihê gû me. Di vê dinê de tene gû heye, ji bîr neke rêdarê xezebê: “jiyan bermayî ya mirinê ye, ên ku nikarin bimirin di vê dinê de dijin û hew dikarin bimirin”.

Sarban rêdarê zeman e, ew dixwaze biçe û bigihîje meha îlonê. Ji ber vê yeke jî, bi Artemiyev -Artemiyev karakterê di sere wî de ye- re ketiye li ser vê rêyê, li ser xêza zemên. Meşa wî meşa zemên e. Li ser vê xêzê her der tarî û her tişt rizî ye. Sarban hêj biryara vê meşe nedayî hertim di tayê de bû lê niha bi vê meşê xwe baştirîn hîs dike. Dengeke asîmanî jê re heye. Gava diricife ji nişkave dest diavêje stranekî û heta ku rih ji bedenê bimîne distire. Sibeh û êvar û rengê dine pê re tune, ew korê her du dinyayan e. Reşahiyê bi laşe wî, çavên wî, dile wî, rihê wî, fikr û ramanên wî girtiye, ji her derê wî de reşahî zîl dide.

Artemiyev karakterê wî yê li ser rûyê erdê, hevalê wî yê; tirbê, çalê, heriyê, tirsê û tenêtiyê ye. Artemiyev di dengê serê wî de ye. Artemiyev hin caran dibe dengê santûr û setarê, hin caran dibe dengê def û zirnê, hin caran jî dibe denge çengê û kezeba Sarban ji devê Sarban re derdixîne.

Axaftina bi fehş û bedbînî hêzê dide Sarban. Piştî vê axaftinê, Sarban di vê meşa mirinê de gaveke bi qasî sê rojên Tebaxê avêt û ber bi Nîsanê ve çû… (wê bidome, li bende bin…)

Erdal Gezîcî

Qêrîna Dînekî

Qêrîna Dînekî

“Di hundirê min kîjan zilam dipeyîve?

Nikarim di heman wextî de hem ji hişê xwe û hem jî ji bedena xwe derkevim. Ji ber vê yekê nikarim tenê bibim kesek.

Dikarim di heman demî de xwe wekî hezaran tiştan hîs bikim.

Hostayê mezin zêde nemane. Nebaşiya vî heyamî a rast ev e.

Rêyên dil, mijan girtine.

Divê em guh bidin dengên bêfeyde.

Divê vizîna kêzikan têkeve ew mejiyên ku bi diwarên dibistanan, asfaltên fireh û kanalîzasyonên dirêj ên reklaman tijî.

Divê em her yek çav û guhên xwe, bi wan xewnên ku destpêka tiştên  mezin dikin re dagirin.

Divê kesek karîna me ya çêkirina Pramîdan biqîre. Tu giringiya nekarîna çêkirinê tune, divê em wê xwestekê  zêde û bilind bikin.
Û divê em koşeyên rih nerm bikin, wekî çarşefekî bêsinor.

Ger hûn bixwazin dinya pêş bikeve, divê em desten xwe bidin hev. Divê em yên “sax” û yên “nexweş” bikevin nava hev.

Hûn ên sax! wateya saxbûna we çi ye? Hemû çavên ademîzad li wê çala ku em tê de dihênijin, dinêre.

Azadî bêfeyde ye, eger hûn nekarin di nava çavên me binerin, bi me re bixwin, vexwin û newêrin bi hev re razên…

Ew kesên dinya anî ber deriye xerabûnê, Ên “sax” in.

Guhdarbin Ademîzad!

Di nava te de av û agir û paşê xwelî… Û hestiyên di nav xweliyan…

Hestî û xwelî…

Di nava rastîbûnê de anjî gava ne di xeyalan de bim, ez li ku me?

Wa ye Peymana min a nû:

Divê şev bi tav be û tebax jî bi berf…

Tiştên mezin dawî dibin, ên biçûk ebedî…

Divê civak heya ku perçe perçe dibin, bila ji nû ve bên cem hev.

Tenê li xwezayê binere, Tu yê bibînî ku çiqas hêsan e jiyan.

Divê em vegerin ew heyamê ku wextekî em tê de.

Divê em vegerin wê noqteya ku em şaş lê çûyin.

Divê em vegerin makebingeha jiyanê, Hêj me av şêlî nekirin.

Zilamekî dîn Ji we re bibêje: “ji xwe fedî bikin” ev der dinyayekî çawa ye?

Yadê, Ew tişta sivik a ku li ser serê te diziviriya û hingî tu dikeniya ew jî zelal dibû, hewa bûye…”

Andreî Tarkovsky

Wergêr: Erdal Gezîcî

KÎBELA

 

Heftêyeke, hêj li ser tenişta xwe ranebûme. Pişta min dike biderize û çavên min dikin biteqin. Nizanim ev çi hal e. Min terka dinê nekiriye, terka dinê nakim jî. Lê belê wê terka vê dinê kir û lê da çû xerîbiyê.

 

Sibeh û e’sr, êvar û e’şa dor min re dizivirin. Roj diqulipe ser şevê, şev li ser sibehê… Xewneke bê azadî de, bê rehm û e’letewş de tim asê dimînim. Dîmenên ku dibînim wekî tomografiyên piska reş in. Li arafa Dante de bê hiş û bê sirud im. Kavlê laşê min di destê xwezaperestan de dahol, hestiyên çîplên min di devê mevlewiyan de ney in. Di serê min de ayînên şamanan, rojên xwe yên heftan de ne. Giran e, têra xwe, têra Danteyê derewker, têra xwezaperestekî/ê bê mal, têra mevlewiyekî/ê bê xeftan û têra şamanekî/ê bê şekal giran e serê min.

 

Lê çima? Ew zewqa li ser kopika dilê min çima xilmişî? Heviyên min ên di dilopên baranan de digeriyan çima dawerivî? Ez dihatim sicûdê gava min di awêneyan de wechê Kîbelayê didît. Xezalên çavên wê, bi hatina şêrên awirên min de şermok dima. Ew bereketa ji peravên lêvên wê diherikî besî hemû zarokên E’frîqî bû. Ew bêhna bedenê difûrî besî bêhîkariya hezar bombeyên atomîk ên Hîroşîmayê bû. Lê çima ez erzan firotim li qessasên rihan? Çima wê ez terikandim?

 

Hefteyeke, çavên min bar nabin ku derkevim,bê wê rojê bibînim. Dilê min naxwaze ji bilî heza wê hez bike ji hezê. Mam di nav çar dîwaran û çil mehên çileyan de. Mam li vî bajarî, li vê kolanê, li rex vê êşê. Dîka dilê min di stranên xezebê re firmiskan pars dike. Serê sibehên min di stêrkên xeman re çavên gemar berhev dikin. Li vê tarîstanê de her der û her tişt navê te diqîre Kîbela.

 

Ax Kîbela! sewta sotî ji cerga sotî derdikeve. Heta pilingên jakaw seyda(nêçîr) xwe perçe perçe neke bernade. Heta goştê xav li ser kakûtê bedenê hebe hez jê dernakeve. Ax Kîbela rengê keskesorê û dengê dengbêjên welatê çiyê, ” kujerê rûyê te ez im” kujerê xewnên te ez im lê jixwe tu jî dizanî ku kujer kuştiyê xwe re her û her digirî. Ez jî dê ji te re her û her bigirîm.

 

Erdal GEZÎCÎ

 

PÊNÛSA GIRTÎGEHÊ                                                                                                                             23.01.2014

 

Peyv gava ji pênûsê neherike, di serê pênûsê de asê bimîne, bizanibe ku li wir xemgîniyek heye. Gava tilî wek helqeyên zencîran bi pênûsê ve bişide, bizanibe ku li wir, li wî/ê bedenê de kulekî kew-negirtî heye.

 

Kengî ez dest diavêjim vê pênûsê ku hestên xwe yên tirsonek bînim ziman; dîwarên çarkenar hilweşin, çûkên qefesan difirin. Kengî ez dest diavêjim vê pênûsê ku janên xwe yên xwînarî bînim ziman; derîyên hêsin dihelin, renzeyên reng şîn qitik qitikî dibin.

 

Îcar niha jî şev e. Her der û her tebeqeyên e’zmên xewekî tehl de ne. Rehm bin-ax, hezkirin di tirban de ne. Min dest avêtiye pênûsê da ku bikarim serê kulên xwe derbikim, da ku bikarim tûnelan di bin hepsan re derbas bikim, serê zîndanan jê-bikim, maxdûriyetê darda bikim. Û îcar jî niha şev e. Ez ne li hêvîya rojê me. Min dest avêtiye pênûsê da ku bikarim şevê birevînim li pişt çiyayên roj lê diqulipe, da ku bikarim di berbangê de esaretiyê bikujim.

 

Lê gava peyv ji pênûsê neherike, û peyv di serê dil de dîl bimîne, bizanibe ku xew û şev heram in, nehlet bi keserî di devan de dibarin.

 

Dixwazim ji pênûsa xwe re bêjim axx!... ji ber ku du hevokên mîna << kêfa bayê cinnetê anjî tava heyva gulanê >> wenî bi reng, bi dilekî pak û şad jê nehatiye nivîsandin. Ji ber ku her û her bi xem û kederê re dinale.

 

Axx!... pênûsa min axx!... çibkim, hibir berf dimîne, gava peyv reş bin…

 

                                                                                                                                                           Erdal GEZÎCÎ

GAVA AXLEMÛRAN KULÎLK DAN

 

Bi kêfa sibehê, li ser zimanê min strana hêviyek nû

Berf bariye li çiyê, xira-nebûye kewîya wê

Ezmanê hejikî mîna hespên rewan

Çavên min biqemişin jî ez ê bêm li ba te

Lê, vî qasî teqwîmek bendikar nepirse j’min

-Gava axlemûran kulîlk dan-

 

Hêj, berî berbangê, heyv mîna findekê nebihujî

Hêj, çiyayên bi erdê ve hatî bizmarkirin jeng negirtî

Hêj, pitik bi çar destan rê ve neçûyî

Dibêm, ez ê bêm, ez ê bêm li ba te

Lê, lavahî dikim teqwîmek qethî nepirse j’min

-Gava axlemûran kulîlk dan-

Tu bimîne benda min jî dibe, nemîne jî

Ez ezman-qurîş im di kîsê te yê surmeyî de

Di welatê, şevên wê dirêj, ên berf û cemseran de

Kîjan deng, ji dil min vexwîne li ba te

Dibêm, ez ê bêm, teqwîmek nepirse j’min

-Gava axlemûran kulîlk dan-

 

Dema ev helbest dest pê dikir, destên te yên dostî di destên min de bûn

Tu balindeya Zumruda Anka bû, destên min li ser pûrta te bûn

Ez dîwarê evînê derbas bûm, ev efsûna li ba te çi bû?

Tu li gere-stêrkek din be jî, wê vegera min tim li ba te be

Rojeke qethî diyar-nakim, lavahî dikim teqwîmek nepirse j’min

-Gava axlemûran kulîlk dan-

 

Eger dirûnên kevin bişkifin û xwînarî nû ve dest pê bike

Ez ê titûna herî tehl li birînên xwe cerd bikim

Bes tu gazî min bike, li cihê xwe yê kulîlk vebûyî

Keştiyan jî bişewitînin, ez ê bêm li ba te

Di dozdeh mehan mehekî de, teqwîmek qethî nepirse j’min

 -Gava axlemûran kulîlk dan-

 

Binêre, nota tevlîhev bûn, awaz dijber

Hewa mîna zirincê giran, baran jî bêar

Hey Elifa qedîm a elfabeta min

Ne xweşikahî ne jî  t’am heye bêbihar

Ji bo ku bikarim xweşikahiyê bijîm, ez ê bêm li ba te

Dibêm ez ê bêm, hinekî wext bidî min

-Gava axlemûran kulîlk dan-

 

Gava axlemûran kulîlk dan

Ez ê mîna rojê têkevim di her deriyê teng de

Serî tu-kesî nadim, heta serî li te nedim

Ji qewmê xwe re dilsoz im, dilsoz im ji te re

Bi pirsên teqwîman, ji min hidûdan nede venandin

Ez ê bi kulîlkan bêm li ba te

-Gava axlemûran kulîlk dan-

Werger: Erdal GEZÎCÎ

 

 

IHLAMURLAR ÇİÇEK AÇTIĞI ZAMANA

Dilimde sabah keyfiyle yeni bir umut türküsü
Kar yağmış dağlara, bozulmamış ütüsü
Rahvan atlar gibi ırgalanan gökyüzü
Gözlerimi kamaştırsa da geleceğim sana
Şimdilik bağlayıcı bir takvim sorma bana
-Ihlamurlar çiçek açtığı zaman.

Ay, şafağa yakın bir mum gibi erimeden
Dağlar çivilendikleri yerde çürümeden
Bebekler hayta hayta yürümeden
Geleceğim diyorum, geleceğim sana
Ne olur kesin bir takvim sorma bana
-Ihlamurlar çiçek açtığı zaman.

Beklesen de olur, beklemesen de
Ben bir gök kuruşum sırmalı kesende
Gecesi uzun süren karlar-buzlar ülkesinde
Hangi ses yürekten çağırır beni sana
Geleceğim diyorum, takvim sorma bana
-Ihlamur çiçek açtığı zaman.

Bu şiir böyle doğarken dost elin elimdeydi
Sen bir zümrüd-ü ankaydın, elim tüylerine deydi
Sevda duvarını aştım, sendeki bu tılsım neydi?
Başka bir gezegende de olsan dönüşüm hep sana
Kesin bir gün belirtemem, n`olur takvim sorma bana
-Ihlamurlar çiçek açtığı zaman.

Eski dikişler sökülür de kanama başlarsa yeniden
Yaralarıma en acı tütünleri basacağım ben
Yeter ki bir çağır beni çiçeklendiğin yerden
Gemileri yaksalar da geleceğim sana
On iki ayın birisinde, kesin takvim sorma bana
-Ihlamur çiçek açtığı zaman.

Bak işte, notalar karıştı, ezgiler muhalif
Hava kurşun gibi ağır, yağmursa arsız
Ey benim alfabemdeki kadîm Elif
Ne güzellik, ne de tat var baharsız
Güzellikleri yaşamak için geleceğim sana
Geleceğim diyorum, biraz mühlet tanı bana
-Ihlamurlar çiçek açtığı zaman.

Ihlamurlar çiçek açtığı zaman
Ben güneş gibi gireceğim her dar kapıdan
Kimseye uğramam ben sana uğramadan
Kavlime sâdıkım, sâdıkım sana
Takvim sorup hudut çizdirme bana
Ben sana çiçeklerle geleceğim
-Ihlamurlar çiçek açtığı zaman.

Bahaeddin KARAKOÇ
(Uzaklara Türkü)
Ihlamurlar Çiçek Açtığı Zaman II

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 GIRÎZAN[i]

 

Dengek tê…

Xwirînek li ewran dikeve.

Bagerên bajêr, bi qarîna peyvan, kerr dibin.

Newayek, li newalek…

Di navbera du meytan;

Yek kelogirî yek girî,

Yek distre yek vedgere.

(mirin her du çavan kor)

Lêvên qermîçok, stranên xeman dihone û

 Hevî bi ken û girî stranan dikeve.

Efsûnên cadûyan, her ku diçe, hefikan çêdike ji axînên muzîkjenan re.

Çiyayên serî gog, meyan -bi çeman- sermest,

Şevên agir pê ketî fehş dibin.

Fîxanek, ji qirikê…

Orînek li guhê gunehan dikeve.

Hinarkên  ayetên mirinê  dialêsin, bi ahêna ah û waxan, berbad dibin

Sofiyên laş bi kakût, ayetên pîroz diqîre.

Zulfên li ser eniyê helaq,

Bijangên cizbe ketî hejar dibin.

Azan didin stêrkên sibehê.

Diranên bi navê evînê direqisin, ji êşan re tîj dibin.

Qijikên reş, li ser darên sipîndaran, findan bi kerban vêdixin.

Ew lêvên şerbet, ew şerbetên xweşken tî dibin.

Qernefîlên pûş, li ser serê tilîlîyan, qidûman dikeve.

Keşîşên li ser textên zêrin, bi aramiyê re, gunokî dibin.

Malgerokên şehwetê ketî, ji êşên xwe re, şevan direvîne.

Moriyên ber bi Dîwarên Giriyê[ii], bi îske îska Cihûyan, kerr dibin.

Û hêsrên şeytên, ji çavan heta çeman tije xwîn dibin.

Dengek tê…

Agir bi min dikeve.

Dengê Dêra dilê min dişewite.

Û ji min re dibêje:

Bimire!

Li wan kolanên te jê hezdikir de, bêşekal bimire.

Li bajarê şêxan de, bêdue bimire.

Bi xezebên li min hatî barandin ve bimire.

Li ber çavan, bi dengê kuçikan bimire.

Bimire eşqa min bimire.

 

---

[i]  Girizînok. Xof ketin dilê yekî.Bi tirkî ürperti.

[ii] Dîwarê ku ji cihûyan re pîroz û diçin li ber diayan dikin.bi tirkî ağlama duvarı